Senioren

Kerninfo

 

De uitdaging

"Magda is 70 jaar en woont sinds het overlijden van haar man alleen. Ze voelt zich eenzaam, kijkt vaak TV en komt nauwelijks nog buiten. Van haar huisarts moet ze meer bewegen om haar gezondheidstoestand te verbeteren (hoge bloeddruk, steeds strammer lichaam waardoor bewegen steeds stroever gaat). Vroeger was Magda fysiek actief maar nu geraakt ze naar eigen zeggen nergens meer en ergens alleen binnenstappen doet ze niet graag."

 

De (actieve) senioren van vandaag

Een vergrijzende bevolking, die in een goede gezondheid verkeert, doet er goed aan om zo veel mogelijk te bewegen en/of te sporten. Senioren vullen hun vrije tijd steeds actiever in, onder meer door actieve deelname aan sport. Hierbij is een aanpak op maat belangrijk.

 

De huidige senior is niet langer enkel 'de bejaarde achter de geraniums' maar ook de senior met tijd en geld die ook actief is. Als 'spagaat-oma's en -opa's' die én nog werken, én voor hun zieke ouders zorgen én regelmatig op hun kleinkinderen passen combineren ze heel wat taken. Jongere generaties van senioren hebben specifieke sport- en bewegingsvoorkeuren. Differentiëren is dus de boodschap.  

 

Sportvoorkeuren van senioren in cijfers

  • Iets meer dan de helft van de Vlaamse 55-plussers doet aan sport en de meesten onder hen (circa 75%) zijn heel frequent (meerdere keren per week tot dagelijks) sportactief. Minder dan drie op tien sportende 55-plussers beperken zich tot één sport. De grote meerderheid beoefent dus twee of meer sporten. Ruim de helft van de 55-plussers is lid van een club.
  • 55-plussers beoefenen vooral solosporten. Fietsen en wandelen zijn hierbij de koplopers. Competitieve sportvormen vallen bij 55-plussers weinig in de smaak. Sporten blijkt voor hen vooral ook een sociale activiteit te zijn waarbij de levenspartner, vrienden of kennissen en socio-culturele verenigingen als sociale steun in de top drie staan.
  • Meer dan de helft (56%) van de 55-plussers die actief aan sport doen, beoefent sport op straat. De straat is hiermee de meest gebruikte sportlocatie. Op de tweede plaats komt het bos (35%). Verder doet ongeveer één op vijf sportactieve senioren wel eens aan sport in een park en vergelijkbare cijfers vinden we voor de sporthal. Ook ‘thuis’ sporten is met 18% een vrij populaire sportlocatie.
  • Senioren bewegen graag dicht bij huis. Creatief gebruik van openbare ruimte en andere accommodaties is de uitdaging!
  • Zich verplaatsen naar de sportlocatie gebeurt voornamelijk met de fiets of met de wagen. Slechts weinig 55-plussers maken gebruik van het openbaar vervoer om te gaan sporten.
  • Ruim een kwart van de niet-sporters zou in de toekomst eventueel met actieve sportbeoefening willen starten. Bij de groep van de sportbeoefenaars geeft 44% aan in de toekomst eventueel meer aan sport te willen doen.

 

Stijgend aantal 55-, 65-, 75-, 80- en 100-plussers 

  • Volgens het Federaal Planbureau zal in Vlaanderen parallel aan de geleidelijke toename van het aantal inwoners ook het aantal ouderen stijgen. Die stijging doet zich zowel voor bij 55-plussers, 65-plussers, 75-plussers als bij 80- en 100-plussers. Het aandeel van elk van die leeftijdsgroepen zal de komende decennia gevoelig toenemen.
  • Vanaf 2010 bestaat ten minste 30% van de totale populatie uit 55-plussers.
  • De levensverwachting bij geboorte anno 2020 is 80 jaar voor mannen en 86 jaar voor vrouwen.
  • Naast vergrijzing is er ook sprake van verzilvering: de groep ouderen veroudert.

Wetgeving

 

Decreet Sport voor Allen

Ten minste 20% van de door de Vlaamse regering toegekende beleidssubsidie wordt door het gemeentebestuur aangewend voor de ondersteuning en de stimulering van de andersgeorganiseerde sport.

 

Onder andersgeorganiseerde sport verstaat men alle sport die voornamelijk buiten de praktijk van een sportvereniging plaatsvindt.

 

Dit wil zeggen dat de gemeente subsidies kan verkrijgen voor de eigen georganiseerde activiteiten, waaronder sport- en beweegactiviteiten voor senioren zoals seniorenzwemmen, dans voor senioren, georganiseerde en begeleide fiets- en wandeltochten enzovoort.

 

In het sportbeleidsplan wordt een hoofdstuk besteed aan beleidsmaatregelen voor de ondersteuning en stimulering van de andersgeorganiseerde sport.

 

Ten minste 10% van de door de Vlaamse regering toegekende beleidssubsidie wordt door het gemeentebestuur aangewend voor de ondersteuning en stimulering van de toegankelijkheid tot sport en de diversiteit in sport.

 

Dit betekent dat er meer aandacht moet uitgaan naar specifieke doelgroepen, waaronder senioren. Dit doe je op 2 manieren:

  1. Bevorder de participatie door het verhogen van de interesse in sport, o.a. door een hogere kwaliteit van het aanbod, meer inspelen op de vraag van de senioren zelf, betere communicatie, bereikbaarheid en toegankelijkheid van het aanbod.
  2. Besteed aandacht aan de instrumenteel-functionele betekenis van sport. Sportdeelname wordt dan ook beschouwd als een middel tot het verwerven van 'sociaal kapitaal' en het aanbieden van mogelijkheden tot sociale integratie. Senioren komen terug in contact met andere leeftijdsgenoten.

In het kader van het sportbeleid bestaan er diverse mogelijkheden om aandacht te hebben voor doelgroepen. Hierbij komt het dan vooral neer op het verlagen van drempels tot sportdeelname. Met andere woorden, de toegankelijkheid verhogen. De mate waarin mensen toegang hebben tot sport heeft ondermeer betrekking op:

  • De eigen mobiliteit
  • De beschikbaarheid, capaciteit en kwaliteit van de infrastructurele voorzieningen
  • De communicatiemogelijkheden
  • De aard van het aanbod
  • ...

Een ander aandachtspunt is het verhogen van de toegankelijkheid van senioren tot het sport- en beweegaanbod. Hierbij moet je rekening houden met de verlangens en kenmerken van de verschillende senioren. Dit kan onder meer door:

  • Een aanbod te voorzien in de onmiddellijk woonomgeving
  • Aandacht te hebben voor diversiteit (gezondheidsgraad, leeftijd, sociaal-economische status, gender, ...)
  • Een variatie in het aanbod te voorzien van sporttakken, -vormen en –niveaus
  • Een samenwerking te stimuleren tussen diverse structuren en instanties (socioculturele sector, seniorensportfederaties, specifieke gemeentelijke diensten, welzijnssector, commerciële sportsector, ...)
  • ...

De gemeente voorziet een cofinanciering van 50% voor de verkregen subsidies van de Vlaamse Regering.

 

Decreet Lokaal Sportbeleid

Nieuwe definitie: andersgeorganiseerd beweeg- en sportaanbod wordt in het nieuwe decreet gedefinieerd als een beweeg- en sportaanbod dat voor iedereen toegankelijk is en dat door de lokale overheden georganiseerd of ondersteund wordt, al dan niet in samenwerking met sportverenigingen of andere actoren, met het oog op de verhoging of verbreding van de sportparticipatie.

 

De Vlaamse Beleidsprioriteiten Sport voor Allen voor de gemeenten, die van belang zijn voor sport en beweging voor senioren, zijn:

  • Het voeren van een activeringsbeleid met het oog op een levenslange sportparticipatie via een anders georganiseerd laagdrempelig beweeg- en sportaanbod. Bij dit beweeg- en sportaanbod moet de fysieke inspanning centraal staan.
  • Het voeren van een beweeg- en sportbeleid met aandacht voor transversale samenwerking zodat kansengroepen gelijke kansen krijgen om actief te participeren in sport. Dit wil zeggen een beweeg- en sportbeleid stimuleren waarbij personen die wegens hun sociaal zwakkere positie minder kans hebben om te participeren in sport, aangezet worden tot bewegen en sporten waarbij de fysieke inspanning centraal staat. Het wegwerken van drempels die resulteren in gelijke sportparticipatie van kansengroepen, wordt beoogt.

De gemeenten voorziet een cofinanciering van minstens 30% voor de verkregen subsidies van de Vlaamse Regering. 

 

Woonzorgdecreet 

Een lokaal dienstencentrum is een voorziening die als opdracht heeft aan de gebruikers:

  • Activiteiten aanbieden van algemene informatieve, vormende en recreatieve aard aan te bieden om de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van de gebruikers te versterken, in overleg met lokale verenigingen en organisaties die gelijksoortige activiteiten 
  • Hulp aanbieden bij activiteiten van het dagelijkse leven 

Lokale dienstencentra dienen een aanbod op het gebied van recreatieve activiteiten mee op te nemen in hun jaarplanning. Dit kunnen activiteiten zijn op vlak van cultuur, hobby, koken ... en ook beweeg- en sportactiviteiten, kortom activiteiten gericht op ontmoeting, ontspanning en zinvolle tijdsbesteding, die tot doel hebben het sociaal netwerk te versterken.

 

Lokale dienstencentra in het Nederlandse taalgebied dienen jaarlijks minstens 75 groepsactiviteiten van recreatieve aard aan te bieden, waarvan er minstens 50 plaatsvinden in het lokale dienstencentrum. Voor de overige activiteiten wordt de locatie bepaald in overleg met de partner met wie het centrum daarvoor samenwerkt.

 

Lokale dienstencentra in het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad dienen jaarlijks minstens 65 groepsactiviteiten van recreatieve aard aan te bieden, waarvan er minstens 45 plaatsvinden in het lokale dienstencentrum.

 

Indien lokale dienstencentra voldoen aan alle specifieke erkenningsvoorwaarden, verkrijgen zij subsidies.

 

Het lijkt ons, in functie van het lokale sportbeleid, dan ook een potentiële meerwaarde om een samenwerking uit te bouwen tussen de sportdienst en het lokaal dienstencentrum, ook voor de activiteiten die in het dienstencentrum zelf plaatsvinden.

 

Een andere erkenningvoorwaarde voor de lokale dienstencentra is de volgende: 'Een centrum neemt of ondersteunt initiatieven die de mobiliteit van de lokale bewoners tot stand brengen of verhogen'. Gesteund op deze voorwaarde, kan een lokaal dienstencentrum dus ook een partner zijn in het kader van sommige onderwerpen Zo kan je samenwerken rond het thema mobiliteit om tot een verbeterende mobiliteit te komen voor alle inwoners. Het heraanleggen van fiets en wandelpaden en het verlichten van sportaccommodaties zijn hier enkele voorbeelden van.

 

De uitdaging voor de sportdiensten is volgens ISB om samen te werken en afspraken te maken met het lokale dienstencentrum en om activiteiten op elkaar af te stemmen wat betreft het sportaanbod, doelgroepen, enzovoort.

 

Publicaties

 

Onze selectie

Meer publicaties over 'senioren'

 

Websites

  • BOEBS: Blijf Op Eigen Benen Staan – valpreventie voor ouderen (Vigez)
  • GALM (Nederland) – beweeginterventies voor 55-plussers
  • De campagne 'Mag ik deze dans van u?' organiseert dansfeesten voor senioren over heel Nederland. Een ludieke campagne brengt senioren in beweging 
  • NISB (Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen: methodieken en programma's uit Nederland om senioren meer te doen bewegen 
  • NASB (Nationaal Actieplan Sport en Bewegen): kansrijke beweeginterventies voor 55-plussers 

 

 

Uit 't veld


Zit-o-meter

Peer legde aan de seniorencampus een wandelpad aan met onderweg 12 fitoefeningen (een aantal ervan is ook geschikt voor rolstoelers) om evenwicht, kracht en coördinatie te oefenen. Wie moe is, kan op de banken even uitrusten. Voor wie de ‘zit-o-meter’ liever in groep aflegt, is er elke dinsdagmorgen een aanbod.

 

Seniorensportacademie

De Brugse senioren hebben geen klagen. Naast de seniorensportacademie waarbij wekelijks fitheidsgym gegeven wordt met één keer per maand een kennismaking met een andere sport (badminton, petanque, yoga, new games, …) is er tijdens de zomermaanden ook seniorensport op pleintjes. Ze kunnen zich dan op verschillende openbare pleintjes uitleven in openlucht.

 

Sportkalender voor 55-plussers

In de ‘Fifty-fit activiteitenkalender’ van Hasselt en de ‘Beweeg je fit - 55+ kalender’ van Genk worden initiaties, cursussen en evenementen voor senioren in een mooie kalender (met ruimte voor het aanvullen van eigen afspraken en activiteiten) vermeld. Een overzicht van lokale seniorensportverenigingen met uurschema en activiteiten kan hier ook een plaatsje krijgen.

 

Communicatie lokale fiets- en wandelroutes

Op de gemeentelijke website van Brakel worden de lokale fiets- en wandelroutes vermeld.

Plaats het aanbod uit jouw gemeente op de Sportelwebsite

Extra info


Hoe kan je 55-plussers het beste bereiken?

Een oplijsting van succesfactoren uit enkele geslaagde cases:

  • Een gezond evenwicht tussen het individuele en het sociale, bijvoorbeeld individueel sporten en één maal per week samenkomen
  • Kies laagdrempelige sporten zoals wandelen
  • Zoek voldoende en zoek naar de juiste partners: seniorenclubs, ziekenfonds, rusthuizen, familiehulp, ...
  • Voorzie meerdere startmomenten of instapmogelijkheden: senioren zijn vaak geïnteresseerd maar kijken eerst de kat uit de boom
  • Senioren zelf inschakelen in de organisatie. Maak gebruik van hun netwerken. Eigen leeftijdsgenoten kunnen het best motiveren, zeker als lesgever
  • Gratis of goedkoop maar toch met een kwaliteitsvolle begeleiding

De motivatie om te bewegen en te sporten ligt bij de 55-plussers in hoofdzaak bij gezondheid, ontspanning en het sociale aspect en in veel mindere mate bij prestatie, met andere woorden het 'participatieprincipe' is veel belangrijker.

 

Bewegingsrichtlijnen senioren

De huidige richtlijnen voor gezondheids- en welzijnsbevorderende fysieke activiteit stellen dat ouderen aan een van de onderstaande bewegingsrichtlijnen moeten tegemoetkomen om de gezondheid en het persoonlijk welzijn te onderhouden of te bevorderen:

  • Ofwel 5x per week 30 minuten fysieke activiteit van matige intensiteit
  • Ofwel 3x per week 20 minuten fysieke activiteit van hoge intensiteit
  • Ofwel een soortgelijke combinatie van de 2 bovenstaande richtlijnen voor matig en hoog intense beweging (bv. 3x per week 30 minuten fysieke activiteit van matige intensiteit en 2x per week 30 minuten fysieke activiteit van hoge intensiteit).

Deze richtlijnen zijn in overeenstemming met het Vlaams Agentschap Zorg & Gezondheid (2008).

 

Samenwerken

In juni 2011 organiseerde minister Muyters de denktank 'Sport en bewegen voor ouderen, met alle spelers rond de tafel'. Hieruit kwam naar voren dat linken leggen tussen beleidsdomeinen een van de succesfactoren is voor een seniorenbeleid.

Vb. een samenwerking en overleg tussen de sportdienst en de seniorenraad, OCMW, dienst mobiliteit, lokaal rusthuis, Seniorensportfederatie, Sociale Ombudsdienst, Mutualiteit, enzovoort.

 
  •  ShareDelen
  • Afdrukken
  • Mail een vriend

    Doorsturen

    Gegevens verzender