Verzelfstandiging

Kerninfo

 

Het gemeentedecreet heeft de term verzelfstandiging naar de voorgrond geschoven. Dit wil zeggen dat bepaalde gemeentelijke activiteiten of diensten onafhankelijk worden gemaakt van de gemeente (tegenover de 'gewone' gemeentelijke diensten). Er kunnen dus op redelijk autonome basis beslissingen worden genomen.

 

Via dit dossier willen wij u wegwijs maken in de mogelijkheden tot verzelfstandiging die het gemeentedecreet biedt. Nog niet alle verzelfstandigde vormen zijn bij het opmaken van het dossier in gebruik binnen de gemeenten en daarnaast is er nog veel onduidelijkheid over heel wat praktische zaken bij de vormen die wel al in voege zijn cfr het AGB. Dit maakt dat dit een dossier is in ontwikkeling.

 

Verzelfstandigingsvormen

Kort gezegd zijn er twee grote vormen van gemeentelijke verzelfstandiging: interne en externe verzelfstandiging. Bij interne verzelfstandiging behandelen we twee vormen: budgethouderschap en intern verzelfstandigde agentschappen (IVA's). De externe verzelfstandiging is nog eens onderverdeeld in twee soorten: die van de autonome gemeentebedrijven (AGB's) en die van de extern verzelfstandigde agentschappen (EVA's) in privaatrechtelijke vorm (vzw's, NV's e.d.).

  • Interne verzelfstandiging
    • Budgethouderschap
    • Intern verzelfstandigd Agentschap (IVA)
  • Externe verzelfstandiging

Een gemeente die kiest voor een verzelfstandigde vorm van één van zijn diensten of activiteiten, moet hiervoor wel een grondige motivatie hebben. Duidelijke bepalingen werden vastgelegd waarom een verzelfstandigde dienst binnen de gemeente effectief nodig is. Het centralisatiebeginsel is hierbij belangrijk waarbij het uitgangspunt is is dat gemeentelijk beheer de meest logische manier is van beheren voor taken van gemeentelijk belang. je vindt hier een uitgebreide tekst over de motiveringsplicht.


Praktische documenten verzelfstandiging


ISB wil de lokale sportdiensten begeleiden in de omvorming van de huidige verzelfstandigingsvormen of in het denkproces omtrent oprichting of wijziging van bestaande vormen. Locus, de koepelvereniging voor de cultuursector, heeft op dit vlak al baanbrekend werk verricht. Gezien ISB ook in overleg zit met Locus en VVC, en de andere vrijetijdssectoren, kunnen wij de documenten die zij intussen opmaakten voor de cultuursector, ook ter beschikking stellen van de lokale sportsector. Uiteraard enorme dank aan Locus en VVC hiervoor.

Het is uiteindelijk ook de bedoeling om dit aan te passen op maat van de sportdiensten, maar gemeenten die nu al een stukje verder willen, kunnen deze informatie ook al gebruiken.

Wetgeving

Het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 creëert een aantal nieuwe mogelijkheden inzake het beheer van lokale instellingen en infrastructuren. Naast het vertrouwde gemeentelijke (centrale) beheer, zijn er nu uitgebreide mogelijkheden om intern en extern te verzelfstandigen.

De meeste bepalingen van het Gemeentedecreet (GD) zijn in werking getreden op 1 januari 2007. Dit geldt ook voor de titel over de gemeentelijke verzelfstandigde agentschappen (artikelen 221-247). Enkel de bepalingen over het financiële instrumentarium en de externe audit, die ook voor de gemeenten zelf nog niet uitvoerbaar zijn, zijn nog niet in werking getreden.

Voor het overige is het gemeentedecreet dus wel van toepassing op de verzelfstandigde agentschappen die vanaf 1 januari 2007 worden opgericht.

 

Waar gemeenten, autonome gemeentebedrijven (AGB's), gemeentelijke vzw's e.a. zich stilaan instelden op de bij het Hersteldecreet van 23 januari 2009 vastgelegde datum van 1 januari 2013, zouden ze nu tot 1 januari 2014 krijgen om zich aan te passen. Dit geeft de mogelijkheid om de omvorming (incl. samenstelling bestuursorganen) te laten samenvallen met of volgen op de installatie van de nieuwe gemeenteraden in 2013, en kan men zich in orde stellen met de laatste voorgelegde regels van voorjaar 2012.

 

Tenslotte kan ook de sperperiode die ingeschreven staat in artikel 227 Gemeentedecreet en waardoor er geen nieuwe structuren mogen worden opgericht in het jaar voor de installatie van de raden, geen roet meer in het eten gooien.

 

Toch is het aan te raden om nog deze legislatuur werk te maken van een evaluatie van de bestaande structuren en zo voorbereidingen te treffen voor een eventuele omvorming in 2013.

Publicaties

 

  • Handboek 'Verzelfstandiging en samenwerking op lokaal vlak', uitgegeven door VVSG en Politeia. Het handboek omvat een uitgebreid hoofdstuk over verzelfstandiging (het gewone gemeentebedrijf, de gemeentelijke vzw, het autonoom gemeentebedrijf, de OCMW-vereniging). 
  • http://www.vvsg.be waar je informatie vindt over de wetgeving en over het Autonoom Gemeentebedrijf
  • http://www.locusnet.be waar je een hele lijst vindt van veelgestelde vragen, gaande van het algemeen beginsel tot specifiek per verzelfstandigingsvorm

Uit 't veld

Tijdens het ISB-congres 2008 werd uitvoerig aandacht geschonken aan verzelfstandiging in het gemeentedecreet. Naast een uiteenzetting in het plenum werd ook een van de werkgroepen gewijd aan verzelfstandigingsvormen, meer bepaald het AGB en de vzw.

FAQ's

Sportclubs hebben meestal heel wat inkomsten van de gemeente. Vallen sportclubs onder vermoeden dat ze belast zijn met taken van gemeentelijk belang?

Socio-culturele verenigingen zijn niet geviseerd in het gemeentedecreet. Het is wel goed om een volledige lijst op te maken en via gemeenteraadsbeslissing aan te geven dat er geen taak van gemeentelijk belang is toevertrouwd. Als er dan ooit discussie is, dan kan daar verwezen worden.

 

Wanneer wordt Art 195 GD toegepast? Komt een vzw sportpromotie hier voor in aanmerking?

Dit artikel wordt toegepast op zaken waar de gemeente wel een stem in heeft, zonder dat hier een vermoeden van gemeentelijk belang van toepassing is.
De toepassing van artikel 195 is nogal onwaarschijnlijk voor een vzw sportpromotie. De taken die de vzw uitvoert zijn wel degelijk van gemeentelijk belang zijn, en ze zijn ook toevertrouwd. Dit is verschillend van bijvoorbeeld ISB vzw, waarbij de AV wel bestaat uit gemeenten/leden, omdat ze taken doet van gemeentelijk belang, maar de taken zijn niet toevertrouwd aan ISB.

 

Mogen vzw's nog blijven bestaan? 

Ja, vzw's mogen blijven bestaan. Zij zullen wel moeten omgevormd worden naar een privaatrechterlijke EVA, dus er zullen wel degelijk aanpassingen moeten gebeuren. Er zal ook een grondige motivatie nodig zijn om een privaatrechterlijke EVA te mogen oprichten. Zie ook verder 

 

Is vzw de enige vorm waar externen kunnen toegelaten worden in de raad van bestuur?

Neen, sinds de laatste wijziging van het gemeentedecreet worden ook in het AGB externen/deskundigen toegelaten in de raad van bestuur. Maar de beperking in het aantal leden van de raad van bestuur (maximum 12) is dan toch wel weer een beperking, en spreekt in het voordeel van de vzw. Er moet immers nog altijd een evenredige afvaardiging mogelijk zijn van de politieke fracties.

Hoe kan je zeggenschap van werkveld vergroten in AGB?

Door delegatie van de taken van de raad van bestuur naar directiecomité. Dit kan redelijk ver gaan. Enkel budget, jaarrekening, rechtspositieregeling,… moet op raad van bestuur.

Ook directiecomité kan taken delegeren naar individuele personen.

Tegen welke datum moet een bestaande vzw of AGB zich regulariseren?   

1 januari 2014 is de uiterste datum. Dit is het moment waarop de gemeenteraadsbeslissing moet gevallen zijn. Op dat moment mag het dossier nog opgestuurd worden naar Agentschap Binnenlands bestuur die dan hun goedkeuring nog moeten geven.

Wanneer vervalt het maximum van 12 voor raad van bestuur van AGB?

De raad van bestuur kan ook een volledige kopie zijn van de gemeenteraad. In dat geval is het maximum van 12 niet van toepassing. Het is dus ofwel maximum 12 ofwel volledige gemeenteraad. 

Moet het directiecomité van het AGB ook bestaan uit afgevaardigden van de gemeente?

Het directiecomité kan volledig verschillend zijn van de raad van bestuur (bijvoorbeeld het directiecomité kan ook volledig uit experten bestaan bv sportfunctionaris, afgevaardigde sportraad, ..)

Er is dus geen verplichting naar vertegenwoordiging vanuit de gemeente. De raad van bestuur moet wel de leden van het directiecomité benoemen.

Wanneer is cultuurpact van toepassing?

Vanaf het moment dat er sprake is van beheer van gemeentelijke infrastructuur , is het cultuurpact van toepassing. Dan moeten gebruikers betrokken worden volgens de cultuurpactwetgeving.

Volgens decreet lokaal cultuurbeleid is een beheersorgaan nodig om subsidies te kunnen krijgen. Voor sport staat dit niet vermeld in Decreet Lokaal Sportbeleid, maar ook daar is een beheersorgaan verplicht, los van de sportraad, en samengesteld volgens cultuurpact.

Moeten alle politieke fracties in de raad van bestuur zetelen van het AGB en/of vzw?

Elke fractie moet de vraag krijgen (via fractievoorzitter), maar moet niet afvaardigen bv als ze niet akkoord zijn met de oprichting van vzw of omwille van andere redenen.

Zijn presentiegelden verplicht in het EVAvzw?

Neen, dit moet niet, maar dan moet ook vermeld worden in de samenwerkingsovereenkomst dat er geen presentiegelden zijn. Er moet dus altijd een melding zijn van de presentiegelden.

Wie mag de externe controle doen van EVAvzw?

Hier moet een bedrijfsrevisor voor aangesteld worden (zowel bij AGB als bij vzw). De bedrijfsrevisor mag geen lid zijn van één van de organen. De bedrijfsrevisor moet lid zijn van IBR. Deze kost wordt betaald door de vzw.

Moet de voorzitter van het EVAvzw een politieker zijn?

In AGB wel (een lid van het college), in vzw niet. Dit is een mogelijk voordeel in functie van vzw.

Hoe moet het Dagelijks bestuur van de EVA vzw samengesteld zijn?

Dit is volledig vrij, is niet bepaald. Er kunnen ook verschillende ‘DB’s ‘ worden opgemaakt bv voor cultuur, jeugd en sport.

Is wet op overheidsopdrachten van toepassing op AGB en op vzw?

Ja, de wet op overheidsopdrachten is van toepassing op vzw en AGB, aangezien de gemeente meer dan de helft de vzw beheert. Dit is in principe voor elke aankoop. (dit was ook voorheen al zo wegens de paritaire samenstelling van de vzw)

Wat is dan eigenlijk het verschil met gemeentelijke werking wat betreft bestellingen?

De remming binnen de gemeente ligt eigenlijk in het feit dat er een visum nodig is van de financieel beheerder. En dat heb je niet binnen AGB en vzw. Daardoor wordt er soms wat lakser omgesprongen met wet op overheidsopdrachten in de vzw.

Vanaf bedrag van 5500 euro (stijgt naar 7000 euro) moet er toestemming van gemeenteraad zijn. Dit bedrag is bepaald door de wet op overheidsopdrachten.

Wat is het grote voordeel van budgethouderschap ten opzichte van een gemeentelijke dienst?

Een bestelling moet niet meer voor goedkeuring naar schepencollege. Er moet echter wel nog een visum zijn van de financieel beheerder, dus dat is een verschil met AGB of vzw.

Kan een AGB met terugwerkende kracht BTW recupereren?

Stel: Een gemeente heeft BTW betaald voor bv de bouw van een sportcentrum, in de jaren voor de oprichting van het AGB. Bij de oprichting van het AGB, gaat men over op BTW-plicht binnen het AGB. Dan gaat het om een herziening, niet om recuperatie. Dit kan teruggaan tot 5 jaar na de (oplevering van) de verbouwing, bij nieuwbouw (of zeer grondige renovatie) is de termijn 15 jaar.

De herziening is aflopend, bv na 2 jaar, bijvoorbeeld nog recht op 3/5. Enkel op investering niet op exploitatie.

Kan een AGB ook BTW recupereren voor activiteiten/sportpromotie ?

Ja, sportkampen aan 21%; verhuur aan 6%.

U heeft een vzw en weet niet of die in de toekomst nog mag blijven? Of u wil een AGB oprichten? Welke stappen dient u te nemen om te zorgen dat het binnenlands toezicht dit aanvaardt?

Hier vindt u een uitgebreide uitleg

In het verleden heeft een gemeente met een vzw altijd beroep gedaan op artikel 44 van het BTW-wetboek om vrijgesteld te zijn van BTW. Kan je zomaar, zonder iets te veranderen aan de werking, dan toch plots een AGB oprichten voor volledig dezelfde werking, enkel met als doel een fiscaal voordeel te verkrijgen?

Hier moet men wel rekening houden met de misbruikbepaling die werd toegevoegd. Indien men een AGB opricht enkel en alleen om het verkrijgen van een fiscaal voordeel, dan vervalt het recht op aftrek. Een omvorming naar AGB moet uitgebreid gemotiveerd worden en die afweging moet dan ook voorgelegd worden aan de BTW-administratie. Uit die afweging moet ook duidelijk blijken dat er ook andere redenen zijn voor omvorming.
Het hof van Justitie heeft uitdrukkelijk bepaald dat de minst belaste weg mag gekozen worden van zodra er ook maar andere verklaringen zijn voor uw handeling.

Is een wijziging van de statuten voldoende voor oprichting van een AGB of moet ook de werking veranderen?

De werking hoeft niet noodzakelijk te veranderen, maar de motivatie kan wel veranderen bv wanneer u vindt dat er meer toezicht nodig is vanuit de gemeente op de werking, dan kan dit een motivatie zijn om een AGB op te richten. De meest veilige weg is om via de ruling-commissie een voorafgaandelijk akkoord te vragen zodat u vooraf zeker bent van uw BTW-recuperatie. Echter enkel en alleen het voordeel van de BTW-recuperatie aanhalen, dan kan men terugvallen op de misbruikbepaling. 

Als BTW een grote rol speelt bij het motiveren van de oprichting van een AGB, dan vraagt ABB dat een BTW-ruling meegestuurd wordt met het motivatieverslag. Die moet er op wijzen dat de BTW niet het enige argument is voor de oprichting. Dit om te verhinderen dat er AGB's rondzwerven die inhoudelijk een lege doos zijn en waarbij dan ook de BTW-recuperatie nog mislukt. 

In de samenstelling van het bestuur volgens 9a is de sportraad adviescommissie. De sportraad zit dus niet rechtstreeks in het bestuur. Hoe is de betrokkenheid van de sportraad bij het medebeheer? Worden alle items uit het AGB op de agenda van de sportraad geplaatst?

Dit is afhankelijk van personen. De sportraad blijft een adviesorgaan en kan geen beslissingen doordrukken indien het bestuur die niet wenst te volgen.

 

Indien men AGB wordt en BTW plichtig, stijgen de prijzen dan niet automatisch voor de bevolking, wegens aanrekenen van BTW?

De prijzen voor de bevolking moeten niet omhoog als gevolg van de BTW-plicht. Die 6% kan perfect ingecalculeerd worden door prijssubsidie vanuit de gemeente naar het AGB te geven. De clubs en de bevolking hoeven dat verschil niet te voelen. De prijzen kunnen dus gelijk blijven en worden dan prijzen inclusief BTW.

 

Kan het AGB autonoom beslissen om tarieven te verhogen?

Dit kan de autonomie van het AGB zijn, maar dit moet gebeuren volgens de bepalingen van de beheersovereenkomst. Als er in de beheersovereenkomst staat opgenomen dat AGB kan beslissen over tarieven, dan heeft de gemeenteraad daar eigenlijk een toestemming voor gegeven. Stel dat de gemeenteraad het tarief dan niet wil verhogen, maar het AGB wel, dan kan de gemeenteraad beslissen om een hogere prijssubsidie te geven aan het AGB om dit verschil te compenseren.
Het is ook mogelijk om in de beheersovereenkomst een beperking op te leggen, dus dat er wel autonomie is voor het AGB maar binnen bepaalde grenzen om de tarieven te verhogen.

 

Kunnen prijssubsidies omgebouwd worden naar werkingssubsidies om geen BTW te moeten betalen? 

Hier moet men opletten voor misbruikbepaling. Wanneer prijssubsidies systematisch nodig zijn om een vaste kosten te financieren, dan kan men dit wel verantwoorden als werkingssubsidie. Wanneer men enkel de verantwoording geeft om minder BTW te betalen, dan wordt het moeilijk.

 

Je hebt volgende week sportkampen. Je vindt eindelijk een lesgever. Hoe kan je dit praktisch regelen in het AGB?

Voor lesgevers kan bijvoorbeeld samengewerkt worden met Vlabus. Dikwijls worden lesgevers zelf aangebracht door de gemeente en doorgegeven aan Vlabus, Zij maken het contract op met de lesgever en dit kan tot de dag voordien. Op die manier kan je wel zeer flexibel werken.

 

Er is geen voorafgaandelijke vastlegging van het budget nodig. Na een algemeen besluit vanuit de gemeente kan het AGB dit volledig zelf snel afhandelen. Ook voor redders kan dit gebruikt worden.

Er kan ook gewerkt worden met een interimbureau. Bij Vlabus is er een minimum aan diplomavereisten. Wens je een lesgever toch in een legaal circuit tewerk te stellen, dan wordt ook gebruik gemaakt van het interimbureau op dezelfde manier. Er is dus geen extra toestemming nodig van de gemeenteraad.

 

Je hebt volgende week sportkampen. Je vindt eindelijk een lesgever. Hoe kan je dit praktisch regelen in de vzw?

Dezelfde afspraken van het AGB (zie boven) gelden ook voor vzw indien dit binnen de budgetafspraken in de samenwerkingsovereenkomst werd opgenomen. Als er een delegatie is van de overheid, dan kan ook de vzw snel besteden binnen bepaalde budgetten.

 

Voor een uitgebreid overzicht van veel gestelde vragen, verwijzen wij graag door naar http://www.locusnet.be waar u per verzelfstandigingsvorm een overzicht van vragen kan terug vinden.

Extra info

 

In 2006 waren in het domein sport 33 AGB's in werking voor het beheer van sportinfrastructuur of voor sportpromotie (30% van het totale aandeel AGB's in Vlaanderen). Hieronder waren 13 AGB's actief voor beheer van het gemeentelijk zwembad. Daarnaast waren 91 vzw's actief in de sportsector, waarvan 28 voor sportpromotie, 32 voor beheer van sportinfrastructuur en nog eens 31 voor een combinatie van beiden.
(Onderzoek Tewerkstelling in de lokale sportsector, 2006).

 

In 2008 gaven 124 gemeenten aan een verzelfstandigde vorm te hebben op vlak van sport (58%). De vzw is met 76% de meest voorkomende vorm van verzelfstandiging. De verschillende vormen van vzw (beheer/sportpromotie/beiden) schommelen tussen de 20 en 28%. Het AGB werd bij 35% van de 124 gemeenten die over verzelfstandiging beschikken op het vlak van sport, gehanteerd (stijiging van 7%). Gemeenten beschikken soms over meerdere vormen van verzelfstandiging.
In 2008 waren er nog geen gemeenten die budgethouderschap of IVA hanteerden op vlak van sport.

(Cijferboek Lokaal sportbeleid 2008 - 2010).

 

In 2010 werd het eerste IVA met betrekking tot sport opgericht.

 

In juni 2013 zijn slechts 4 EVA's sport bekend.

 

Contactgegevens

Voor meer info omtrent het gemeentedecreet of voor verduidelijking over uw motiveringsplicht, kunt u ook terecht bij het Agentschap Binnenlands Bestuur:
Marc Verhulst – 02/553.01.99 – marc.verhulst@bz.vlaanderen.be  
Bart Wouters– 02/553.39.59. - bart.wouters@bz.vlaanderen.be 

 

 
  •  ShareDelen
  • Afdrukken
  • Mail een vriend

    Doorsturen

    Gegevens verzender