Verzelfstandiging

Het gemeentedecreet heeft de term verzelfstandiging naar de voorgrond geschoven. Dit wil zeggen dat bepaalde gemeentelijke activiteiten of diensten onafhankelijk worden gemaakt van de gemeente (tegenover de 'gewone' gemeentelijke diensten). Er kunnen dus op redelijk autonome basis beslissingen worden genomen.

 

 

Via dit dossier willen wij u wegwijs maken in de mogelijkheden tot verzelfstandiging die het gemeentedecreet biedt. Nog niet alle verzelfstandigde vormen zijn bij het opmaken van het dossier in gebruik binnen de gemeenten en daarnaast is er nog veel onduidelijkheid over heel wat praktische zaken bij de vormen die wel al in voege zijn cfr het AGB. Dit maakt dat dit een dossier is in ontwikkeling.  

 

 

Voor meer info of aanvullingen aan dit dossier: Lien Van Belle - lien.vanbelle@isbvzw.be of 03/780.91.07.

Wetgeving verzelfstandiging

Het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 creëert een aantal nieuwe mogelijkheden inzake het beheer van lokale instellingen en infrastructuren. Naast het vertrouwde gemeentelijke (centrale) beheer, zijn er nu uitgebreide mogelijkheden om intern en extern te verzelfstandigen.
De meeste bepalingen van het Gemeentedecreet (GD) zijn in werking getreden op 1 januari 2007. Dit geldt ook voor de titel over de gemeentelijke verzelfstandigde agentschappen (artikelen 221-247). Enkel de bepalingen over het financiële instrumentarium en de externe audit, die ook voor de gemeenten zelf nog niet uitvoerbaar zijn, zijn nog niet in werking getreden.
Voor het overige is het GD dus wel van toepassing op de verzelfstandigde agentschappen die vanaf 1 januari 2007 worden opgericht.

Waar gemeenten, autonome gemeentebedrijven (AGB's), gemeentelijke vzw's e.a. zich stilaan instelden op de bij het Hersteldecreet van 23 januari 2009 vastgelegde datum van 1 januari 2013, zouden ze nu tot 1 januari 2014 krijgen om zich aan te passen. Dit geeft de mogelijkheid om de omvorming (incl. samenstelling bestuursorganen) te laten samenvallen met of volgen op de installatie van de nieuwe gemeenteraden in 2013. Bovendien geeft het de besturen en hun dochters de tijd om zich aan te passen aan de nieuwe regels die er zitten aan te komen en waarvan de goedkeuring begin 2012 verwacht wordt. Tenslotte kan ook de sperperiode die ingeschreven staat in artikel 227 Gemeentedecreet en waardoor er geen nieuwe structuren mogen worden opgericht in het jaar voor de installatie van de raden, geen roet meer in het eten gooien.

Toch is het aan te raden om nog deze legislatuur werk te maken van een evaluatie van de bestaande structuren en zo voorbereidingen te treffen voor een eventuele omvorming in 2013.

terug naar boven

Verzelfstandigingsvormen

Kort gezegd zijn er twee grote vormen van gemeentelijke verzelfstandiging: interne en externe verzelfstandiging. Bij interne verzelfstandiging behandelen we twee vormen: budgethouderschap en intern verzelfstandigde agentschappen (IVA's). De externe verzelfstandiging is nog eens onderverdeeld in twee soorten: die van de autonome gemeentebedrijven (AGB's) en die van de extern verzelfstandigde agentschappen (EVA's) in privaatrechtelijke vorm (vzw's, NV's e.d.).

  • Interne verzelfstandiging
    • Budgethouderschap
    • Intern verzelfstandigd Agentschap (IVA)
  • Externe verzelfstandiging

Een gemeente die kiest voor een verzelfstandigde vorm van één van zijn diensten of activiteiten, moet hiervoor wel een grondige motivatie hebben. Duidelijke bepalingen werden vastgelegd waarom een verzelfstandigde dienst binnen de gemeente effectief nodig is. Het centralisatiebeginsel is hierbij belangrijk waarbij het uitgangspunt is is dat gemeentelijk beheer de meest logische manier is van beheren voor taken van gemeentelijk belang. U vindt hier een uitgebreide tekst over de motiveringsplicht.

terug naar boven

Praktische documenten verzelfstandiging

ISB wil de lokale sportdiensten begeleiden in de omvorming van de huidige verzelfstandigingsvormen of in het denkproces omtrent oprichting of wijziging van bestaande vormen. Locus, de koepelvereniging voor de cultuursector, heeft op dit vlak al baanbrekend werk verricht. Gezien ISB ook in overleg zit met Locus en VVC, en de andere vrijetijdssectoren, kunnen wij de documenten die zij intussen opmaakten voor de cultuursector, ook ter beschikking stellen van de lokale sportsector. Uiteraard enorme dank aan Locus en VVC hiervoor.

Het is uiteindelijk ook de bedoeling om dit aan te passen op maat van de sportdiensten, maar gemeenten die nu al een stukje verder willen, kunnen deze informatie ook al gebruiken.

Indien u verder interesse heeft in dit thema en in overleg met ISB, vindt u ook hier meer informatie.

terug naar boven

Veelgestelde vragen verzelfstandiging

Hier vindt u een overzicht van veel gestelde vragen over verzelfstandiging, meer bepaald over AGB en vzw.

 

De termijn waarbinnen een bestaande vzw of AGB zich moet regulariseren?   

Oorspronkelijk werd een overgangsperiode van 3 jaar vastgelegd vanaf wanneer de laatste bepalingen geschreven zouden zijn. In de laatste voorstellen tot wijziging (juli 2011) werd nu 1 januari 2014 voor het eerst naar voor geschoven als uiterste datum.

Dit is het moment waarop de gemeenteraadsbeslissing moet gevallen zijn. Op dat moment mag het dossier nog opgestuurd worden naar Agentschap Binnenlands bestuur die dan hun goedkeuring nog moeten geven.

 

LET WEL: voor verzelfstandigingsvormen die moeten wijzigen, bijvoorbeeld van AGB naar vzw, of voor nieuwe oprichtingen vormt ook de sperperiode voor de verkiezingen geen probleem meer, gezien het uitstel van 1 januari 2013 naar 1 januari 2014.

Mogen vzw's nog blijven bestaan? 

Ja, vzw's mogen blijven bestaan. Zij zullen wel moeten omgevormd worden naar een privaatrechterlijke EVA, dus er zullen wel degelijk aanpassingen moeten gebeuren. Er zal ook een grondige motivatie nodig zijn om een privaatrechterlijke EVA te mogen oprichten. Zie volgende vraag 

 

U heeft een vzw en weet niet of die in de toekomst nog mag blijven? Of u wil een AGB oprichten? Welke stappen dient u te nemen om te zorgen dat het binnenlands toezicht dit aanvaardt?

Hier vindt u een uitgebreide uitleg. 

 

In het verleden heeft een gemeente met een vzw altijd beroep gedaan op artikel 44 van het BTW-wetboek om vrijgesteld te zijn van BTW. Kan je zomaar, zonder iets te veranderen aan de werking, dan toch plots een AGB oprichten voor volledig dezelfde werking, enkel met als doel een fiscaal voordeel te verkrijgen?
Hier moet men wel rekening houden met de misbruikbepaling die werd toegevoegd. Indien men een AGB opricht enkel en alleen om het verkrijgen van een fiscaal voordeel, dan vervalt het recht op aftrek. Een omvorming naar AGB moet uitgebreid gemotiveerd worden en die afweging moet dan ook voorgelegd worden aan de BTW-administratie. Uit die afweging moet ook duidelijk blijken dat er ook andere redenen zijn voor omvorming.
Het hof van Justitie heeft uitdrukkelijk bepaald dat de minst belaste weg mag gekozen worden van zodra er ook maar andere verklaringen zijn voor uw handeling.

Is een wijziging van de statuten voldoende voor oprichting van een AGB of moet ook de werking veranderen?
De werking hoeft niet noodzakelijk te veranderen, maar de motivatie kan wel veranderen bv wanneer u vindt dat er meer toezicht nodig is vanuit de gemeente op de werking, dan kan dit een motivatie zijn om een AGB op te richten. De meest veilige weg is om via de ruling-commissie een voorafgaandelijk akkoord te vragen zodat u vooraf zeker bent van uw BTW-recuperatie. Echter enkel en alleen het voordeel van de BTW-recuperatie aanhalen, dan kan men terugvallen op de misbruikbepaling. 

Als BTW een grote rol speelt bij het motiveren van de oprichting van een AGB, dan vraagt ABB dat een BTW-ruling meegestuurd wordt met het motivatieverslag. Die moet er op wijzen dat de BTW niet het enige argument is voor de oprichting. Dit om te verhinderen dat er AGB's rondzwerven die inhoudelijk een lege doos zijn en waarbij dan ook de BTW-recuperatie nog mislukt.

 

Is het cultuurpact verenigbaar met de richtlijnen die door het gemeentedecreet worden voorgeschreven voor de raad van bestuur van het AGB?

Ja, via de optie 9a van het cultuurpact die een evenredige samenstelling voorschrijft met vertegenwoordiging van de politieke strekkingen, dus een zuiver politieke samenstelling. De gebruikers worden dan betrokken via een vaste commissie van advies die betrokken moet worden bij het beleid. Voor sport is dat dan vaak de sportraad die die functie vervult. Er moet ook een onderscheid gemaakt worden tussen de AGB's opgericht voor of na 1 januari 2007. U vindt hier de volledige uitleg.

 

In de samenstelling van het bestuur volgens 9a is de sportraad adviescommissie. De sportraad zit dus niet rechtstreeks in het bestuur. Hoe is de betrokkenheid van de sportraad bij het medebeheer? Worden alle items uit het AGB op de agenda van de sportraad geplaatst?
Dit is afhankelijk van personen. De sportraad blijft een adviesorgaan en kan geen beslissingen doordrukken indien het bestuur die niet wenst te volgen.

terug naar boven

Achtergrondinformatie verzelfstandiging

 

In 2006 waren in het domein sport 33 AGB's in werking voor het beheer van sportinfrastructuur of voor sportpromotie (30% van het totale aandeel AGB's in Vlaanderen). Hieronder waren 13 AGB's actief voor beheer van het gemeentelijk zwembad. Daarnaast waren 91 vzw's actief in de sportsector, waarvan 28 voor sportpromotie, 32 voor beheer van sportinfrastructuur en nog eens 31 voor een combinatie van beiden.
(Onderzoek Tewerkstelling in de lokale sportsector, 2006).

 

In 2008 gaven 124 gemeenten aan een verzelfstandigde vorm te hebben op vlak van sport (58%). De vzw is met 76% de meest voorkomende vorm van verzelfstandiging. De verschillende vormen van vzw (beheer/sportpromotie/beiden) schommelen tussen de 20 en 28%. Het AGB werd bij 35% van de 124 gemeenten die over verzelfstandiging beschikken op het vlak van sport, gehanteerd (stijiging van 7%). Gemeenten beschikken soms over meerdere vormen van verzelfstandiging.
In 2008 waren er nog geen gemeenten die budgethouderschap of IVA hanteerden op vlak van sport.

(Cijferboek Lokaal sportbeleid 2008 - 2010).

 

In 2010 werd het eerste IVA met betrekking tot sport opgericht.

terug naar boven

Wat betekent verzelfstandiging voor lokale sportgebeuren?

Tijdens het ISB-congres 2008 werd uitvoerig aandacht geschonken aan verzelfstandiging in het gemeentedecreet. Naast een uiteenzetting in het plenum werd ook één van de werkgroepen gewijd aan verzelfstandigingsvormen, meer bepaald het AGB en de vzw.

Wij geven u hier graag de informatie mee uit de werkgroep en uit het plenum.

 

terug naar boven

Hier vindt u enkele nuttige links en publicaties die u kunnen verder helpen in uw zoektocht naar de ideale werkingsvorm voor uw dienst of de praktische gevolgen voor uw dienst:

terug naar boven
ISB vzw - powered by lithium